Lout Meertens - Lantaarntje

Ben Steinfort - Steenrode heidelibel

Janos Molnar - Gewone pantserjuffer

En de making of:

Na 1,5 uur zoeken heb ik nog een exemplaar gevonden en mooi kunnen fotograferen. Een aantal resultaten daarvan staan op de kleine heivlinder pagina.

Na het succes bij het spiegeldikkopje was het snel verder gaan, een eind verderop ben ik op zoek gegaan naar de zuidelijke overlibel op een landgoed bij Sint-Odiliëenberg. Deze prachtige, volledig blauw berijpte libel had ik graag in Frankrijk al gevonden, maar aangezien dat niet gelukt was is het leuk dat ze ook voorkomen in het zuiden van Nederland. Erg snel en gemakkelijk liet deze soort zich niet fotograferen en als je ze kon fotograferen zaten ze vaak te zonnen op een zandig plekje op de grond. Niet de meest fotogenieke zitplaats misschien, maar aangezien het toch wel typisch is heb ik ze zowel op het zand, als later ook op een uitkijkpost weten te fotograferen. De mooiste opname was nog wel een met tegenlicht, waarbij de glinsteringen in het water het erg goed doen. Deze foto heb ik dan ook aan mijn insecten galerij toegevoegd.

Slechts tien minuten verder rijden kwam ik aan bij de Roer, de enige locatie in Nederland met een kleine populatie aan gaffellibellen. Deze prachtige groen-gele rombout liet zich helaas in anderhalf uur zoeken niet goed zien, laat staan fotograferen. Vermoedelijk heb ik er twee keer een zien vliegen vanuit mijn ooghoek, maar met zekerheid kon ik dat niet zeggen, dus ben ik uiteindelijk maar doorgegaan naar een mooi plekje voor de bosbeekjuffer. Helaas kon je zelf niet goed bij het stroompje komen waar ze zaten en was ik dus afhankelijk van de beesten die zich wat meer in de bomen rondom de beek ophielden. Het lukte in ieder geval om deze soort in de bladeren te fotograferen, toch ook wel weer typisch voor deze soort.

Een uitgebreid verslag over het vinden en fotograferen van de rivierrombout staat op photofacts.

We waren precies klaar toen het park open ging en we rijden met twee auto's het park in. Toen we aankwamen op de praktijklocatie hadden we nog tijd om te zoeken naar vlinders op hun slaapplek. Al gauw had ik een eerste bruine en kleine vuurvlinder gevonden en konden de deelnemers het statief opstellen. Uiteraard zijn de deelnemers zelf ook op zoek gegaan en werd er onder andere nog een heideblauwtje gevonden. Helaas was het weer vrij bewolkt, waardoor de vlinders nog niet echt actief nectar aan het drinken waren op de bloemen. Af en toe kwam de zon er gelukkig door en lieten vooral de grote parelmoervlinders zich zien op het talrijk aanwezige Sint-Jacobskruid en de akkerdistels. Tijdens het praktijkgedeelte kijk ik actief mee met de deelnemers en geef tips over de compositie, over het benaderen van vlinders en over de gekozen instellingen. Dit werd als zeer positief ervaren merkte ik in de feedback van de deelnemers.

Een indruk van het praktijkgedeelte:

Helaas begon het na elf uur opeens flink dicht te trekken en in no-time hadden we een plensbui over ons heen. Dus hebben we besloten iets eerder richting het restaurant te gaan om daar onder het genot van een kop koffie de foto's te bespreken. ook deze bespreking word als bijzonder leerzaam gezien: het is leuk te kijken wat andere deelnemers er van hebben gemaakt en het is interessant om te horen hoe een foto nog beter gemaakt kan worden of beter genomen had kunnen worden. Na twee deelnemers besproken te hebben nemen we een lekkere lunch waarna we de overige foto's bespreken. Rond een uur of drie is de workshop ten einde.

Bruine vuurvlinder door Ralph Hamberg

Bruine vuurvlinder door Damien Fronscoise

Heideblauwtje door Frans Tijink

We hebben de reis in een dag gedaan omdat we gekozen hadden voor twee weken vakantie. Ik wilde die dan ook optimaal benutten. Zaterdagavond 19 juni waren we ter plekke en na een goede nacht kon de vakantie echt beginnen. De lucht was strak blauw en het was heerlijk weer, maar het waaide wel erg stevig, wat fotograferen tot een uitdaging maakte. Ik had op google maps via de satellietbeelden wat potentieel interessante veldjes opgezicht en een route uitgeprint om eens te bekijken. De eerste plek is direct raak want tijdens een korte wandeling zie ik onder andere dambordjes, een resedawitje, meerdere Spaanse eikenpages en een redelijk aantal grote tanglibellen. Het lukt hier om een mooie opname te maken van een mannetje grote tanglibel die op het pad zit. Bij een tweede plekje daar vlakbij zien we oranje luzernevlinder, een tweekleurige parelmoervlinder, een twee bleke blauwtjes en een verse koninginnenpage. Helaas betekend zien nog niet direct dat je er ook een mooie foto van hebt.

Het mannetje grote tanglibel, let op het achterlijf.

Maandag beginnen we vanwege de wind met het bekijken van het mooie stadje Arles waarin onder andere nog een groot amfitheater te zien is. Op de terugweg naar het huisje maken we nog een verkennende wandeling in de Alpilles. Het stikt hier van de zuidelijke heidelibellen en naast meerdere witjes, dambordjes en Spaanse eikenpages lukt het vooral om een eerste goede foto te maken van een van Europa’s mooiste dagvlinders: de koninginnenpage. Het diertje is erg onrustig en vliegt meer dan het stilzit, maar met een klein half uurtje aan geduld en doorzettingsvermogen heb ik toch een acceptabele plaat van een heel mooi, gaaf exemplaar. De foto is misschien iets te krap, maar verder hoor je mij niet klagen.

Prachtig vers exemplaar van de koninginnenpage

Dinsdag staat dan de Camargue op de planning. We slapen weer lekker uit en rijden dan richting dit grote gebied. Al gauw zien we, zodra we het gebied inrijden, twee koereigers bij paarden. Helaas gebeurt dit achter een hek, dus is het niet te fotograferen. We rijden door en komen meerdere koereigers tegen, maar helaas geen een die op een paard of stier meelift. Eenmaal aangekomen bij Etange le Vacerres zien we vanaf een verhoogd uitkijkpunt onze eerste flamingo. Gelukkig de eerste van velen. We rijden verder naar een klein museum, met bijbehorend een aantal uitkijkhutten naar kleine poeltjes. Hier zie ik mijn eerste steltkluten, nog een aantal flamingo’s en een lepelaar. Op de terugweg zie ik een van mijn mooiste doelsoorten voor deze vakantie: een scharrelaar vliegt de weg over. Dus in de ankers, bij het eerste het beste weggetje keren en jawel, hij laat zich prachtig fotograferen in de top van een tak. Wat een mooie gekleurde vogel! Ook zien we nog een kwak en een ralreiger vliegen, maar die verdwijnen te snel aan de horizon om te fotograferen. Na nog wat koereigers ver weg in een veld geplaat te hebben gaan we weer richting ons huisje.

Scharrelaar

Woensdag hebben we een mooie wandeling gekozen in de omgeving van Les Baux, een middeleeuws stadje in de Alpilles. De omschrijving verteld dat de wandeling prachtige vergezichten geeft en dat blijkt absoluut niet overdreven. De prachtige zandstenen rotsformaties in combinatie met het verre zicht over de vlakke omgeving zijn de moeite waard. Nog leuker voor mijzelf, ik krijg hier mijn eerste goede foto van de witbandzandoog, een grote, zwart-witte vlinder. Ook mijn eerste waarneming ooit van een koningspage en het dwergdikkopje. Twee parende tweekleurige parelmoervlinders maken het plaatje kompleet. Zo bij elkaar al weer een geslaagd dagje. ’s Avonds heb ik eindelijk wat energie over om nog eens in de omgeving van Tarascon wat te gaan zoeken. Het valt niet mee een goed veldje te vinden en uiteindelijk kan ik in een veldje nog wat dambordjes vinden. Het lukt gelukkig wel om hier bij het laatste licht als ze al op hun rustplek zitten wat mooie foto’s te maken.

Slapend dambordje

Donderdag is het tijd om vroeg op te staan en op zoek te gaan naar slapende vlinders. Ik kies ervoor om naar dezelfde plek te gaan waar ik op woensdag onder andere parende tweekleurige parelmoervlinders en koningspage heb gezien en gefotografeerd. Het valt niet mee om de vlindertjes slapend te vinden, maar gelukkig vind ik in ieder geval een tweekleurige parelmoervlinder die nog te koud was om te vliegen. Nadat het beestje een poos later is opgewarmd en wegvliegt ga ik nog even kijken op de plek waar ik tanglibellen had gefotografeerd. Het kan tenslotte altijd beter. Een leuke verassing was dat ik er dit keer weer een nieuwe soort vond: de gele rombout. Erg mooi krijg ik hem er nog niet op, maar in ieder geval wel herkenbaar.

In de loop van de middag vertrekken we naar de Camargue: het doel is het parque ornotologique en de hele westkant van de Camargue. Het is een ware belevenis om in het park wilde flamingo’s in groepen te zien vliegen en landen. De wilde flamingo’s zijn hier ook gewend aan mensen en laten zich prima benaderen voor een portret waarin alle details van deze mooie vogel te zien is. In Saint Marie de la Mer vliegen heel wat geelpootmeeuwen rond, dus altijd leuk om zo ook nog even een nieuwe soort mee te pakken, zelfs al komen ze ook genoeg in Nederland voor, ik had ze nog nooit bewust gezien.

Portret van een flamingo in de Camargue

Vrijdag gaan we pas wat later op de dag wat doen: een mooie wandeling in de Alpilles staat op de agenda. We kiezen dit keer de zuid helling, de kant die volgens het gidsje erg interessant moet zijn voor vlinders. Eigenlijk zijn we net iets te laat want in sommige bochten van het pad verdwijnt de zon al achter de heuvels. Alleen het is nog zeker 25 graden, dus er vliegt nog genoeg. Ik vind nog een tweekleurige parelmoervlinder slapend, en we komen weer een nieuwe soort tegen: op deze open hellingen vliegt het Spaans oranje zandoogje in grote aantallen. Nog leuker, op de terugweg zie ik een page op zijn slaapplekje zitten, het blijkt de wegedoornpage te zijn. Opnieuw een nieuwe vlindersoort voor mij. Ik markeer de plek waar hij slaapt met een grote steen uit de berm zodat ik hem morgenochtend rustig met het eerste licht kan fotograferen. Het bleek dat er onder de grote steen een prachtige jonge trapslang verborgen lag, zo blijft Zuid-Frankrijk verrassen.

Wegedoornpage op zijn slaapplaats

Zaterdag is een dagje waarop we een stad gaan bekijken, minder interessant dus voor in dit verslag. ’s Ochtends ga ik nog wel terug naar de wegedoornpage om hem er goed op te zetten en dat lukt gelukkig prima. Tijdens de wandeling terug kom ik toch nog weer een andere vlindersoort tegen: het kaasjeskruiddikkopje.

Zondag avond nemen we ons voor nog eens lekker te gaan wandelen in de Alpilles. Een feest in Tarascon zorgt er alleen voor dat de hoofdstraat is afgesloten en we zijn gedwongen om het dorp in een andere richting te verlaten. Dit blijkt geen straf want we komen al gauw langs een mooie snelstromende beek. Dus even de auto in de berm parkeren en wat rondkijken. Dat levert in tien minuutjes kijken een aantal nieuwe soorten op: de kanaaljuffer vliegt hier met honderden en zijn druk met het afzetten van eitjes, de witte breedscheenjuffer ook en opnieuw kom ik de gele rombout tegen, dit keer een pas uitgeslopen exemplaar die mooi op een uitgebloeide distel poseert. Er vliegen ook grote hoeveelheden weidebeekjuffer rond, maar helaas geen iberische of koperen beekjuffer. Nog even verder rijden levert zo mogelijk nog wat mooiers op: op een mooie helling lijkt de natuur haar gang te mogen gaan en is het een ruige begroeiing van grassen, bloemen en her en der wat bremstruiken. Tot mijn grote vreugde vind ik hier mijn eerste tijgerblauwtje, een van de mooiste blauwtjes. Ook kom ik hier zuidelijk oranje zandoogje en Spaans dambordje tegen.

Tijgerblauwtje

De maandag is gereserveerd voor La Crau. Maar omdat we dat pas later op de dag gaan doen om te veel hitte te voorkomen ga ik ’s ochtends eerst nog eens langs bij mijn nieuwe vlinderparadijs. Ik vind een icarus blauwtje slapend en omdat hij op zo’n mooi plekje zit kan ik het toch niet laten hem er even op te zetten. Ook een resedawitje laat zich slapend vinden en met het eerste zonlicht op de achtergrond levert dat een mooi kleurenpalet op. Als de zon al een poosje op is en alles begint te vliegen lukt het me om de bovenkant van het Spaans dambordje te fotograferen. Ik zie nog een tweede tijgerblauwtje en neem de tijd om een koninginnenpage er nog beter op te zetten. Erg leuk, want nu is het gelukt om ook de onderkant van de vleugels te fotograferen. Een paar honderd meter verderop stroomt nog een beekje waardoor ik in dit veldje verrast word met een prachtig vrouwtje witpuntoeverlibel. Ook zie ik een bruine winterjuffer vliegen.

Aan het einde van de middag gaan we dan richting het Pau de Mau reserve, de kern van de Crau vlakte. Ik hoop hier griel en witbuikzandhoen te vinden, maar helaas gaat dit niet door. Wel lukt het hier om een zwarte wouw en een duinpieper te fotograferen. Het kanaaltje dat langs de vlakte stroomt (Canal de Vergieres) is wel een echte libellen hotspot: naast ontzettend veel grote tanglibellen vliegt er gele rombout, zuidelijke en grote keizerlibel, veel beekoeverlibellen, witpuntoeverlibel en vroege glazenmaker. En gelukkig ook nog nieuwe soorten: de koperen beekjuffer en de mercuurwaterjuffer.

Koperen beekjuffer langs het Canal de Vergieres bij La Crau.

Dinsdag begint langzaam het einde van de vakantie er aan te komen en omdat de lavendel pas in juli echt bloeit hebben we de lavendelvelden van de Provence bewaard voor deze laatste paar dagen. We rijden richting Apt, op zoek naar mooie lavendelveldjes, maar het blijkt dat dat toch nog wel even zoeken is. Soms zien we in een dalletje meerdere veldjes liggen, maar die staan nog niet in bloei. Gelukkig komen we op een mooie helling meerdere velden naast elkaar tegen die al deels aan het bloeien is. Ik zie hier mijn eerste cleopatra, het zuidelijk broertje van onze citroenvlinder en te herkennen aan zijn oranje blosjes op de bovenvleugels. Ook zie ik kleine parelmoervlinder vliegen, maar helaas laat deze prachtige soort zich niet goed vastleggen. De blauwe ijsvogelvlinder waar ik op hoop laat zich niet zien, maar een oranje luzernevlinder (De witte ondersoort helice) die zich prachtig laat fotograferen maakt een hoop goed.

Cleopatra op lavendel in de Provence

Woensdag wil ik nog een keer naar de Camargue. Er zijn veel bijzondere vogelsoorten daar die ik nog niet heb kunnen vinden en ik heb nog een plaatje in mijn hoofd van flamingo’s in vlucht bij een mooie zonsondergang. Dus gaan we rond een uur of 4 ’s middags die kant op: tijd om nog even te vogelen en daarna voor de zonsondergang te gaan. Ter plekke blijkt er net een boer een veld vol met water te laten lopen. Dat levert flink wat vogels op: een scharrelaar laat zich zien en fotograferen tussen de bladeren, er zijn grote aantallen zwartkopmeeuwen ter plekke en na wat zoekwerk kon ik ook een dunbekmeeuw ontdekken. Ruim tien koereigers ruziën om gevangen voedsel. Een stuk verder in een prachtig moerassig stukje kan ik twee ralreigers en een purperreiger zien, maar ze zitten veel te ver weg om te fotograferen. Een eindje verderop laat een overvliegende purperreiger zich beter op de gevoelige plaat vastleggen. Dan is het op naar de dijk, een goede plek aan de zuid-oost kant van de Camargue om flamingo’s te fotograferen die hun overnachtingsplek opzoeken. Hele slierten van soms wel 40 dieren vliegen over en ik neem talloze foto’s, maar toch valt het niet mee echt dat plaatje te krijgen wat ik in mijn hoofd had. Gelukkig houd ik er wel degelijk een paar mooie sfeerplaten aan over.

Flamingo silhouetten tegen een ondergaande zon

Nieuwe soorten

Vogels

1. Flamingo
2. Koereiger
3. Kleine zilverreiger
4. Purperreiger
5. Scharrelaar
6. Geelpootmeeuw
7. Zwartkopmeeuw
8. Dunbekmeeuw
9. Steltkluut
10. Duinpieper
11. Zwarte wouw

Libellen

1. Grote tanglibel
2. Gele rombout
3. Witpunt oeverlibel
4. Witte breedscheenjuffer
5. Oranje breedscheenjuffer
6. Kanaaljuffer
7. Mercuurwaterjuffer
8. Koperen beekjuffer
9. Bronslibel

Vlinders

1. Bleek blauwtje
2. Tijgerblauwtje
3. Resedawitje
4. Oranje luzernevlinder
5. Cleopatra
6. Tweekleurige parelmoervlinder
7. Spaanse eikenpage
8. Wegedoornpage
9. Dambordje
10. Spaans dambordje
11. Spaans oranje zandoogje
12. Zuidelijk oranje zandoogje
13. Witbandzandoog
14. Koninginnenpage
15. Koningspage
16. Dwergdikkopje
17. Kaasjeskruiddikkopje

Vermoedelijk is dit voor de komende twee weken de laatste update omdat ik samen met mijn vrouw lekker twee weken naar zuid Frankrijk ga. Uiteraard hoop ik hier na de vakantie de nodige updates te kunnen laten zien.

Flamingo's, tanglibellen en parelmoervlinders, here I come!

Nog even een waarschuwing: ik probeer echt een beeld te schetsen van het hele programma, dus voor alleen plaatjes kijken gewoon lekker doorscrollen ;)

Vooraf had ik uiteraard een hoop gegoogled, rondgevraagd via e-mail en zo een goed beeld gekregen van een aantal goede locaties in de eifel. Hieruit kwam als hoofdlocatie het prachtige perlenbachtal. Een beekdal dat beroemd is om de enorme hoeveelheden wilde narcissen die daar in het voorjaar bloeien. Een stevige wandelroute beschrijving van een bioloog die op zijn site de eifel beschrijft was mijn uitgangspunt. Aangezien ik bij weinig slaap erg snel hoofdpijn krijg en ik ter plekke graag met zonsopkomst wilde fotograferen heb ik besloten om niet om 3 uur ‘s nachts te vertrekken zodat ik de eerste ochtend er al op tijd ben, maar mijn energie te sparen en de eerste dag als verkenningsdag te houden, zodat ik dan effectief aan de slag kon de volgende ochtend. Dus vertrokken ik en mijn vader (die wilde wel mee) om negen uur richting het zuiden.

Vanwege het al warme weer nemen we een korte pauze en uiteindelijk rijden we rechtstreeks naar het startpunt van onze wandelroute, het dorpje Hofen. Rond twaalf uur zijn we ter plekke. De wandelschoenen gaan aan, de fototas met onder andere 500 millimeter lens erin (zo’n 8 kilo alles bij elkaar) gaat de rug op en we lopen langs de stromende beek het dal, speurend naar mogelijke waterspreeuwen, die zich helaas niet laten zien. Maar de vlinders hebben nu ook absolute prioriteit, dus de aandacht ligt al meer op wat er in de rijk begroeide bermen van het pad rondvliegt. Een eerste veldje dat langs de beek ligt lopen we in. Ik hoop langs de oever misschien een uitgeslopen bosbeekjuffer te vinden, een zeldzame soort voor Nederland, maar tot onze verassing zie ik hier in een mooi begroeid strookje al de eerste vuurvlinders. De eersten zijn vrouwtjes en die hebben niet de blauwe glans, dus even twijfel ik of het misschien bruine vuurvlinders zijn (Van boven lijken de soorten erg veel op elkaar), maar al gauw komt er ook een mannetje langs vliegen en in vlucht zie je af en toe een paarse gloed. Mijn eerste aanraking met dit prachtige beestje. Uiteraard worden er wat foto’s gemaakt, maar de diertjes zijn al wat versleten en op een volgend veldje staat in de routebeschrijving pas de blauwe vuurvlinder genoemd, dus ondanks dat er hier zeker vijf zitten lopen we gauw verder.

En ja hoor, ook op het volgende veldje staat het vol met adderwortel (de plant waarop de blauwe vuurvlinder haar eitjes afzet) en ook hier zien we al langs het pad een tweetal blauwe vuurvlinders vliegen. En ook de verwachte bonte dikkopjes zien we hier voor het eerst vliegen. Ook dit is een nieuwe soort voor mij, al komen ze op sommige locaties in Nederland wel voor. Wat een mooie beestjes. Om jullie geduld niet op de proef te stellen (uiteraard worden de mooiste foto’s pas later genomen) hier alvast een foto van de mooie onderkant van de blauwe vuurvlinder. Het beestje is in het echt trouwens een vrij klein ding!

Ook op dit veldje worden wat foto’s genomen, maar om niet de hele boel daar plat te stampen door achter de vlinders aan te rennen lopen we weer lekker verder over het pad. Tegen 5 uur zijn we een kleine 4 kilometer ver gewandeld. Niet echt een topwandelsnelheid, maar we hebben inmiddels een eerste aardbeivlinder, bonte dikkopjes, een bosbeekjuffer en zeker vijftig blauwe vuurvlinders gezien. Al een geweldige ervaring. Ook heb ik op een groot hooiland zeker twintig minuten achter een ringoogparelmoervlinder aangerend (een erg zeldzame soort), maar hij liet zich niet fotograferen. Terwijl mijn vader even uitrust in het zonnetje neem ik nog even goed de tijd om een mooie foto te maken van de blauwe vuurvlinder. Na wat experimenteren besluit ik dat ik graag wat minder registrerende foto’s wil maken en dus stap ik over op mijn lievelingsmethode: tegenlicht. Zeker op het verse mannetje wat ik heb gevonden werkt dit goed omdat ze dan een mooie rand van witte franje langs de vleugel hebben. Grappig detail is dat hij hier op de narcis bladen zit te zonnebaden.

We lopen de route terug en besluiten te eten bij een restaurantje aan het begin van de route, want ik heb me bedacht dat ik graag nog een keer gaan kijken of ik nu in het laatste licht deze mooie soort kan fotograferen en ik hoop dat ik ze al op hun slaapplek kan vinden of dat ik de ringoogparelmoer kan vinden. Als ik ’s avonds al weet waar ze hun slaapplek hebben gekozen hoef ik ’s ochtends niet extra vroeg uit bed om hun slaapplek voor zonsopkomst te zoeken. Ik moet zeggen, na ongeveer 8 kilometer (plus alles kilometers achter vlinders aan ;)) gaat een koud biertje er wel erg goed in. Om 7 uur begint de zon al redelijk te zakken en herhaal ik de route. De eerste veldjes loop ik voorbij en waar we erg veel blauwe vuurvlinders hadden gezien ben ik wezen zoeken naar slapende vlinders. Het lag inmiddels namelijk in de schaduw van de bomen. Tot mijn verbazing geen vlinder te vinden dus loop ik verder. Op een volgend veldje valt net het laatste zonlicht en hier zitten de blauwe vuurvlinders nog prachtig met open vleugels het laatste licht op te vangen. En het lukt me hier om in dit mooie licht de blauwe glans te fotograferen. Helaas hebben alle vuurvlinders de vervelende eigenschap hun vleugels nooit volledig open te houden, maar altijd in een V. Ik kies er dus voor om een kant helemaal scherp te hebben.

Wanneer ook hier de zon verdwijnt achter de bomen ontdek ik de reden waarom ze niet op hun slaapplek te vinden zijn: ik zie een tweetal vlinders de bomen in vliegen. Mijn hoop om dus een slapend exemplaar te vinden is nogal getemperd en dus loop ik nog verder naar het veldje waar ik de ringoog gezien had in de hoop hem slapend terug te vinden. Na ruim een uur zoeken geef ik het op en loop de 4 kilometer weer terug. Tot mijn verbazing vind ik op de rand van dit veldje toch nog een blauwe vuurvlinder. Erg gaaf, ik heb een reden om vroeg op te staan. Al teruglopend blijf ik de randen van het pad afscannen op slapende bonte dikkopjes en vlakbij het laatste veldje vind ik ook nog een slapende aardbeivlinder. Met statief maak ik nog een foto omdat het beestje er erg mooi bijzit, net voor een grote grijze kei.

Bij de auto aangekomen is 1 ding zeker, ik ben geen ervaren wandelaar, want de blaren staan op mijn tenen. Bij ons appartement aangekomen lees ik snel de foto’s uit, bewerk de mooiste kort na en na een douche duik ik lekker het bed in. Het is dan half twaalf en de wekker staat op 5 uur. Helaas kan ik meestal niet zo goed slapen wanneer ik veel nieuwe indrukken heb dus ik slaap slecht. Maar goed, je bent niet elke dag in de eifel, dus even doorbijten en om 5 uur eruit, een broodje mee voor ontbijt achter het stuur en gaan met die banaan. Een beetje jammer dat de plek waar ik twee vlinders weet te zitten een kleine 4 kilometer wandelen is, en dus stevig de pas erin. Bij de vuurvlinder aangekomen kan ik hem mooi onder de dauw fotograferen. Wel bijzonder, maar helaas is het niet mijn beste foto, en voordat de zon er op komt te staan blijkt het beestje zich in een onhandige hoek gedraaid te hebben waardoor ik er geen goede foto meer van kan maken. De zon blijkt in een erg onhandige hoek op te komen want om half 7 komen pas de eerste boomtoppen in het licht te staan. Ik neem nog wat tijd om te zoeken naar de ringoog, maar zonder succes.

Dus maar terug naar de aardbeivlinder. Jammer, maar zo langs het pad onder de bomen duurt het wel tot ’s middags voor de zon er een keer op staat. Dus pluk ik het bloempje waar hij op zit (vlinders vliegen dus niet weg als het te koud is) en loop het veld waar de zon inmiddels op staat in. Binnen 30 seconden zijn de vleugeltjes open gevouwen en kan ik een foto maken als het beestje zijn vleugeltjes weid strekt om zo veel mogelijk warmte op te vangen. Al snel vliegt hij definitief weg en omdat het al weer negen uur is geweest loop ik terug richting het appartement. Op de terugweg valt mijn oog op de kleuren die reflecteren in de beek. De zon schijnt helder groen op de bomen, de lucht is strakblauw en dat geeft prachtige kleuren in het water. Ik neem dus zeker twintig minuten de tijd om hier wat abstracte foto’s met lange sluitertijd te maken. Helemaal mijn ding en ik ben dan ook erg tevreden over een van de resultaten.

Hierna is het hoogste tijd om te ontbijten en dan op verkenning te gaan.

De middag gebruiken we om twee andere locaties te verkennen. Via wat tips had ik nog de naam van een mooi dal gekregen en dus rijden we die kant op (zo’n dertig kilometer verderop). Twee dalen worden verkend en in 1 treffen we vooral veel orchideeën aan, in de andere weer een aantal blauwe vuurvlinders, maar vooral de bonte dikkopjes vallen hier op, zeker tien vliegen er op een veldje. Helaas begint mijn hoofd me rond drie uur te vertellen dat het zo genoeg is en dus rijden we terug naar ons appartement. Om 4 uur lig ik op bed. Ik hoop dat ik met een tukkie tot het eten nog weer wat moed heb om na het eten in het laatste licht te fotograferen. Helaas valt de hoofdpijn erg tegen en na het eten duik ik opnieuw het bed in.

Vanwege de hoge bomen om het veldje waar de vele dikkopjes zaten besluiten we ‘uit te slapen’ tot 7 uur. We kunnen dan de auto inpakken en vanaf half 8 is het mogelijk te ontbijten. Na het ontbijt gauw richting de bonte dikkopjes. Helaas blijkt het hele veldje dit keer al wel volop in de zon te liggen, maar gelukkig zijn de dikkopjes nog niet echt opgewarmd, dus houden ze hun vleugels nog mooi open af en toe. Dat levert, zeker bij dit vrij kleurrijke vlindertje, mooie plaatjes op.

Tot mijn positieve verassing maken ook nog twee prachtige, verse ringoogparelmoervlinders hun opwachting en geven mij de kans hun mooie oranje bovenkant prachtig te fotograferen. Af en toe wil een van de twee prima met gesloten vleugels blijven zitten, dus ook de onderkant, waar de karakteristieke ringetjes te zien zijn, kan prima worden gefotografeerd.

Mijn vader had, toen ik met hoofdpijn op bed lag, het stadje Monschau nog verkend en daar in de stad zowel waterspreeuw als grote gele kwikstaarten gezien. Leuke soorten om te fotograferen, dus na twee uur vlinders fotograferen word het tijd te bewijzen dat ik mijn 500 millimeter niet voor niets meezeul. We gaan het stadje in en komen helaas alleen een grote gele kwikstaart tegen. Ik moet zeggen, met een grote telelens middenin een toeristisch stadje fotograferen trekt de nodige aandacht. Inmiddels is het twee uur ’s middags en ik wil voor 5 uur nog mijn vlinder monitoring route voor de vlinderstichting lopen.

Dus met twee stevige blaren, zere voeten van het vele wandelen, drie tekenbeten en ruim duizend foto’s rijd ik als een bijzonder tevreden man naar huis…

De familie van de meeuwen bleek een groep die hier duidelijk in uitblonk, genoeg foto's, maar omdat ik me nooit echt in meeuwen had verdiept zaten ze allemaal bij elkaar in mijn archief. Met het vogelboekje erbij heb ik mijn kennis eens wat opgevijzeld en bij deze introduceer ik drie algemene meeuwensoorten: de kokmeeuw, de zilvermeeuw en de kleine mantelmeeuw.

De serie is toegevoegd als special in mijn portfolio. Aan het einde van dit hele proces ziet het verse, nog niet volledig uitgekleurde mannetje er zo uit:

De dag begon om half tien op dezelfde plek waar we ook gingen oefenen. We starten met een kort introductierondje om elkaar een beetje te leren kennen. Daarna heb ik mijn best gedaan om in een korte inleiding het nodige te vertellen over de uitdagingen in macro fotografie en dan ook toegespitst op het fotograferen van libellen.

Rond een uur of tien zijn we van start gegaan met het fotograferen van libellen. Ondanks het koude, regenachtige weer waren er die nacht een aantal libellen larven uitgeslopen en waren bezig zich uit hun oude huid te wurmen en zich te transformeren van een onderwater levende larve naar volwassen libel. Een langzaam proces waardoor je prachtig de kans krijgt de dieren te fotograferen. In het begin heb ik vooral ook laten zien hoe een statief in zo'n situatie van onschatbare waarde kan zijn.

Het gebruik van statief tijdens de workshop

Nadat ik zelf een aantal libellen had aangewezen begonnen ook de deelnemers in te zien hoe je het riet en de planten af kan speuren op zoek naar slapende of uitsluipende libellen en kwam iedereen goed aan fotograferen toe. Uiteraard heb ik ook geprobeerd om tijdens het fotograferen mee te kijken met de deelnemers en tips gegeven over de keuze van diafragma, de invalshoek en het kijken naar de omgeving. Voor mijzelf was het ook erg leuk om te zien hoe de deelnemers zelf toch ook weer hun eigen inbreng en kijk op fotografie meenemen, voor mijzelf ook zeker weer verfrissend.

De deelnemers in actie

Om twaalf uur was het praktijk gedeelte afgelopen en zijn we naar een restaurantje in de buurt gereden om daar de foto's te bekijken en bespreken. Dat dit een essentieel onderdeel was van de workshop bleek ook uit de feedback van een van de deelnemers:

"De bespreking was erg leerzaam en het is altijd erg fijn om meteen het resultaat te zien van iedereen. Deze stap is onmisbaar als je wilt leren."

Ook deelnemer Eljah Trum, oprichter van photofacts laat zich positief uit over de bespreking in een verslag van hem op photofacts.

Nabespreking van de foto's

Ook Peter van Veen (medeblogger op photofacts) nam deel aan de workshop. Op zijn eigen blog moorfotografie heeft hij ook een verslag van de dag geschreven en in zijn artikel is er ook een korte video impressie te zien.

Al met al mag ik denk ik spreken van een geslaagde dag: ik heb het naar mijn zin gehad en ook de deelnemers vonden het een leerzame en gezellige ervaring. Reden genoeg dus om hier mee verder te gaan! Mocht u na het lezen van dit verslagje ook wel zin krijgen in een workshop macrofotografie, meld u dan aan als geïnteresseerde onderaan mijn workshop pagina, dan houd ik u op de hoogte over de komende workshops.

De snor is een soort die zich meestal niet laat zien, je hoort hem alleen diep in het riet zingen. Dat ik dus direct bij mijn eerste bezoek deze soort vrij op de foto kon zetten was een buitenkansje. Het is dan ook een nieuwe soort in de soortenlijst.

Dit leek me ook een goed moment om deze soort toe te voegen aan mijn soortenlijst, en ik heb hier ook een foto van parende scholeksters en van een scholekster met worm toegevoegd. Ik wil de komende tijd meer beelden uit mijn archief toevoegen aan de lijst.

Nog bijzonderder eigenlijk is dat ik ook het vrouwtje blauwborst gezien heb. Dit onopvallende vogeltje zie je eigenlijk nooit omdat ze een verborgen leven in het riet leid. De foto van het vrouwtje is toegevoegd aan mijn blauwborst pagina.

En het genieten van dit soort prachtige momenten in de natuur gaat bij mij natuurlijk gepaard met het fotograferen van deze fotogenieke weidevogels. De onderstaande foto van een roepende grutto in tegenlicht geeft voor mij het voorjaar mooi weer.

En in de afgelopen maanden ben ik een paar maal benaderd met een aanvraag of ik ook workshops verzorg. Het antwoord is op dit moment nee, maar met de mensen die interesse hadden getoond heb ik afgesproken dat ik het graag eens wil uitproberen.

In dit kader organiseer ik op zaterdag 8 mei een try-out workshop voor macrofotografie. De kosten zijn laag omdat het mijn eerste ervaring is met het geven van workshops.

De dagindeling is als volgt:

1. 's ochtends vroeg beginnen we op de praktijklocatie met een korte introductie over het onderwerp en de techniek
2. Daarna beginnen we direct met een praktijk gedeelte, dat voornamelijk gericht zal zijn op het fotograferen libellen.
3. In de middag zullen we een stuk theorie behandelen naar aanleiding van de gemaakte foto's.

De workshop is in principe voor zowel een beginnend als een meer ervaren amateurfotograaf, die in het bezit is van een spiegelreflexcamera met een goed bereik. Een macro en telelens heeft de voorkeur, maar een wat langere lens met tussenringen is ook mogelijk. Ook een statief dat laag bij de grond kan komen is een pro.

De onderstaande foto vind ik zelf het meest geslaagd vanwege de opgezette kuif.

Een goede reden om deze twee vogeltjes eens op te nemen in de soortenlijst.

Waterpieper

Graspieper

Je ziet deze tip misschien nog wel het meest toegepast door professionele natuurfotografen. Ik zou haast zeggen, welke europese beroepsfotograaf je ook maar bekijkt, ze hebben allemaal foto's van de 'snow monkeys' en kraanvogels op Hakaido. Ze gaan allemaal op safari naar de Serengetti en op een fototrip naar Spitsbergen. Waarom? Omdat je op deze plekken gewoon prachtige mogelijkheden hebt voor het maken van topplaten.

Maar niet iedereen heeft natuurlijk duizenden euro's over voor een fotografietrip naar Japan en je zou ook wroeging kunnen krijgen bij de lange vliegreizen die ontzettend belastend zijn voor onze prachtige aardbol. Dat neemt niet weg dat je hetzelfde principe ook prachtig kan toepassen op kleinere schaal. Ze wist ik al jaren dat ik graag eens een keer een waterval in een beukenbos in de herfst wilde fotograferen. Alleen hoe weet ik nou een goede plek daarvoor. Ik heb geen watervallen in mijn eigen omgeving en dus kan het je op een vakantie veel tijd kosten om een mooi plekje te vinden. Dus als ik een mooie foto tegenkom van een waterval in een beukenbos dan probeer ik vaak de maker van de foto even te benaderen met de vraag waar de foto genomen is. Soms zijn ze van harte bereid die informatie te delen, soms niet. Dankzij een welwillende fotograaf kwam ik aan een plekje dat voldeed aan mijn eisen: een bosbeek met watervallen, omringd door beukebomen. Een weekeindje zuid-Limburg in de herfst stond al een poos op de verlanglijst en een uitstapje van daar naar de Belgische ardennen was dan ook snel gepland.

Dit is het resultaat: een combinatie van verschillende aspecten. Allereerst mijn eigen voorliefde voor watervallen, genomen lange sluitertijden. En mijn beeld van een ultiem herfstplaatje. Tegelijk heb ik dit plekje aangedragen gekregen van iemand anders en heb ik inspiratie opgedaan aan zijn foto (die ook in de herfst was genomen)

Ik heb voor mijzelf een plekje op mijn computer waar ik allerlei mogelijk interessante informatie opsla: wikipedia pagina's over bepaalde gebieden, plaatsnamen die genoemd worden als mooie locaties. Kaartjes met gebieden waar bijzondere soorten gevonden kunnen worden. Op dit moment ben ik bezig met de voorbereidingen voor mijn zomervakantie in zuid Frankrijk. En hoewel het voor mij de eerste keer is dat ik in die omgeving kom ben ik nou niet bepaald de eerste Nederlander die die kant op gaat. Dus stuur ik mailtjes naar verschillende mensen die ik op internet tegenkom als ik google op natuurfotografie zuid Frankrijk. Ik heb inmiddels bergen reisverslagen van vogelaars en vlinderliefhebbers en een goed beeld van de omgeving waar ik kom. Het helpt mij niet alleen om in de zomer het beste uit mijn vakantie te halen, het is ook dubbel genieten omdat de voorbereiding minstens even leuk is als de vakantie zelf.

Kortom, gebruik de kennis en de foto's van anderen als een bron van inspiratie. Het kan je zeker helpen om tot mooiere foto's te komen. Maar houd ook de schaduwkant in je hoofd: je wilt toch ook weer niet met precies dezelfde platen thuiskomen. Dus blijf ook hierin creatief en geef je eigen draai aan een foto waar dat mogelijk is. Een tiende foto van hetzelfde plekje met precies dezelfde compositie voegt natuurlijk weinig toe.

Het zonnetje kwam ook nog even door en daardoor kon ik onderstaande foto maken.

Maar het beestje komt niet op brood af, heeft geen ringen om, geen gekortwiekte vleugels, dus het zou een wild exemplaar kunnen zijn.

Wat het ook is, een prachtig eendje is het en een mooie soort voor op de soortenlijst.

De foto heeft helaas niet gewonnen, maar kwam wel op de pagina "bijna in de prijzen" terecht in het januari nummer.

Grappig detail is dat in hetzelfde nummer reclame word gemaakt voor de wedstrijd voor de grasduinen agenda en dat daarin mijn inzending van vorig jaar twee keer gebruikt is.

Een goede reden om deze foto toe te voegen aan mijn winter galerij.

Eigenlijk zitten er twee aspecten in deze tip: kies bewust je weersomstandigheden. Maar tegelijk, wees daarin ook creatief: kijk verder dan naar alleen het eerste en het laatste licht.

Opnieuw zou ik hier gewoon wat voorbeeldjes noemen: wil je herfst kleuren fotograferen? Bezoek eens een bos terwijl het mistig is waardoor de kleuren prachtig uit kunnen komen. Wil je mooie kleuren in de lucht? Wacht eens tot de zon net onder de horizon is verdwenen bij een zonsondergang en het laatste licht de wolken van onderen beschijnt. Kijk uit naar de eerste heldere vriesnachten in het najaar waarin er vaak prachtige lagen grondmist ontstaan.

Maar probeer ook eens verder te denken: probeer eens 's nachts een foto van een ruige wolkenlucht te maken terwijl de maan half door de wolken schijnt, ga eens op zoek naar paddenstoelen terwijl het plenst van de regen. De omstandigheden kunnen vooral bij creatieve keuzen een doorslaand succes zijn.

Uiteindelijk zeggen beelden meer dan duizend woorden. Hieronder dus een paar voorbeeldjes ter illustratie.

Een koolmeesje in vallende sneeuw:

Een landschap na zonsondergang met lange sluitertijd:

Mist, zonlicht en bos kan prachtig combineren:

Rijp, sneeuw en een blauwe lucht:

Een koolmeesje die met zijn opgezette veren een mooi pluizenbolletje vormde gaf mij de kans een mooie opname te maken terwijl de sneeuw met bakken naar beneden kwam. Een goede reden om de familie van de mezen te introduceren in mijn soortenlijst. Naast de koolmees heb ik ook de pimpelmees, de zwarte mees en de matkop toegevoegd aan mijn soortenlijst.

Mooie beelden van deze familie zijn mijn opnames van bonte kraaien, genomen in Polen. Ze zijn daar erg tam omdat ze fourageren op restafval van de visserij. Maar mijn favoriet is dan weer gefotografeerd in Nederland, omdat het een mooie habitat opname is: de onderstaande foto waarin een bonte kraai op het ijs loopt tussen de meeuwen.

Ook kauwtjes zijn aangepast aan mensen in de stad en daardoor goed te fotograferen.

Te beginnen met een nieuwe familie die ik nog niet heb toegevoegd: de kwikstaarten. Voornamelijk een voorjaars- en zomer familie, maar het is altijd leuk om in deze grijze tijden terug te denken aan deze vrolijke familie.

De gele kwikstaart, witte kwikstaart en rouwkwikstaart vullen mijn vogel soortenlijst aan tot honderd soorten.

Na een middagje plat liggend op een steiger heb ik de vogel in ieder geval mooi kunnen fotograferen vanaf een goede afstand. Als hij zich dan ook nog even lekker uitrekt heb je al met al een leuke aanwinst.

Ik denk dat in de jaren dat ik gefotografeerd heb de onderstaande foto hiervan het beste resultaat is: Dit is foto van een groep kraanvogels op het ijs, genomen in de Engbertsdijksvenen. Deze vogels zijn in Nederland flink zeldzaam en zulke grote groepen zijn helemaal een uitzondering. De combinatie met ijs is in Nederland met onze zachte winters nog weer meer bijzonder en dat je ze dan ook nog met het mooie eerste ochtendlicht kunt fotograferen betekend een kans van eens in je leven. Ik heb in mijn leven denk ik wel honderd bezoekjes gebracht aan het Engbertsdijksveen gebied, maar deze ochtend zal ik niet snel vergeten.

Een groep kraanvogels op het ijs in de Engbertsdijksvenen

Nou is het bovenstaande voorbeeld natuurlijk wel heel bijzonder, maar het is wel een sterk voorbeeld voor dat je uiteindelijk ook geluk moet hebben en afdwingen. Kort gezegd: hoe meer je buiten loopt, hoe vaker je op stap gaat, hoe vaker je 'gelukjes' tegenkomt. Ik ben soms tien of twintig keer op een plek op zoek geweest naar libellen terwijl je dan een keer een hele bijzondere soort tegen het lijf loopt. En soms ga je op zoek naar een leuke soort en de vierde keer lukt het om een vlinder prachtig op een mooie bloem vast te leggen, terwijl ze de andere keren veel te snel opvlogen, alleen hoog in de bomen rondvlogen of uberhaubt niet te zien waren.

Dit zijn zo maar wat voorbeeldjes die allemaal laten zien dat je zo vaak mogelijk op stap moet om geluk af te dwingen en betere foto's te krijgen, die net dat beetje extra hebben.

Deze tip is op alle aspecten van fotografie van toepassing, maar nog het meeste toepasbaar bij landschapsfotografie, omdat juist daar de weersomstandigheden een ontzettend essentieel onderdeel van het resultaat zijn. Je moet dus weten welk plekje je wilt fotograferen, wanneer de zon daar in de goede hoek staat, wat voor omstandigheden je wilt. Zo had ik al een poos een beeld in mijn hoofd van het Kootwijkerveen. Dit prachtige ven dat bij natuurfotografen vaak wel bekend is vanwege de mooie vliegden die daar staat is een prachtige locatie om een landschapje te fotograferen. Ik had nagedacht dat ik een windstille ochtend wilde vanwege de reflectie. Ik wilde het liefst wat mist (ik ben een sfeermens), en om het plaatje interessant te maken was ook een mooie wolkenlucht vereist. Voor subtiele kleuren zou ik de beste kans maken rond of voor zonsopkomst. Wanneer je zo duidelijk hebt wat je wilt, en je hebt een bepaald beeld in je hoofd, dan is het een kwestie van met dat beeld in je hoofd de omstandigheden in de gaten houden.

In de herfst heb je het meeste kans op wisselvallige weer, met af en toe zon, af en toe regen in combinatie met ochtendmist. Een interessante en mooie tijd voor landschapsfotografie dus. In die periode is het een kwestie van de weersvoorspellingen goed bijhouden en je kansen uit meten. Op den duur lijkt dan alles redelijk gunstig te zijn. Vervolgens kun je de wekker op tijd zetten (in mijn geval was het een uur of 2 voor zonsopkomst). Aangezien de voorspellingen nooit helemaal accuraat kunnen zijn kijk ik 's ochtends altijd even uit het raam hoe het eruit ziet. Lijkt het tegen te vallen kruip ik terug in bed. Lijkt het goed dan duik ik even snel achter de laptop om de laatste weersvoorspellingen en de satellietbeelden te bekijken. Zien de satellietbeelden er goed uit, dan stap ik in de auto.

De bovenstaande voorbereiding leverde deze foto op, genomen ongeveer 20 minuten voor zonsopkomst:

Ik moet zeggen: ik heb geen spijt! Wat een spektakel om de bronst zo mooi van dichtbij te kunnen observeren. Het onderstaande plaatshert gaf een prachtig showtje weg en met deze foto vind ik dat zijn claim op dit stukje Hoge Veluwe mooi naar voren komt.

Deze foto, plus nog een foto van twee hindes is toegevoegd aan mijn zoogdieren galerij.

Ik heb uit de hele serie aan foto's het onderstaande beeld gekozen omdat ik de blik het beeld uit een stuk spanning vind toevoegen aan de foto.

Het is een eer om een heel klein onderdeeltje te mogen zijn van dit boekwerk.

Zo ook toen ik laatst deze roodborsttapuit in het eerste licht tegen het lijf liep. Ze liet zich goed benaderen met de auto en ik heb bewust gekozen voor een tegenlicht opname waarin ook de heide (het typische leefgebied van deze vogel) de ruimte heeft gekregen.

Ik vrees dat ik met deze heidelibel afscheid moet nemen van het macro seizoen. Gelukkig is de herfst ook weer prachtig voor andere onderwerpen.

Samen met de kleine heivlinder voeg ik ook een aantal beelden van de heivlinder toe aan mijn lijst van vlindersoorten. Onderstaande foto is van de 'gewone' heivlinder.

Ik ben dan ook vier keer wezen zoeken naar deze prachtige soort voordat het gelukt is er eentje te zien te krijgen. Dat maakt het natuurlijk wel extra uitdagend en daarom ben ik des te meer tevreden met deze foto van de prachtige onderzijde van deze vlinder. De foto laat nog wat te wensen over, dus volgend jaar ga ik het zeker weer proberen!

Het was een prachtige ochtend en ik heb de libel kunnen vinden, dus ik heb er geen spijt van gekregen.

Het was 's nachts nog redelijk afgekoeld en er hing een prachtige deken grondmist. Toen de zon er doorheen kwam was het helemaal een feest van goud en oranje. Onderstaande beelden zijn toegevoegd aan de landschaps galerij.

De onderstaande foto waarbij de soort op grote pimpernel zit is in Nederland genomen.

• Klaverblauwtje
• Groot geaderd witje
• Boswitje
• Rotsvlinder
• Boserebia
• Kleine bergerebia
• Alpenspikkeldikkopje

Naast nieuwe soorten heb ik ook een heel aantal nieuwe of betere foto's kunnen nemen van bestaande soorten. Zo heb ik een aantal foto's van het koevinkje toegevoegd en is de zomervorm van het landkaartje toegevoegd. Mijn trots is een grote parelmoervlinder waarin mooi de onderkant van de vleugels te zien is.

Onderstaand groot geaderd witje is een van mijn favoriete foto's van de vakantie, deze prachtige soort ben ik meerdere malen tegen gekomen en daar had ik niet op durven rekenen.

Met dertien nieuwe vlindersoorten en een aantal mooie landschapsfoto's was het een geslaagde vakantie. Reden genoeg dus om een kopje 'Oostenrijk' aan te maken in mijn portfolio.

Op de soorten pagina is er ook een foto van het minder fel gekleurde vrouwtje te zien.

Deze vlinders zijn afkomstig uit Afrika. De distelvlinder kan over enorme afstanden trekken en bij gunstige omstandigheden kom je ze opeens overal tegen. Een buitenkans om ze te fotograferen dus dit jaar. Voor mij is het een nieuwe soort, dus ik ben er erg blij mee.

Dat geeft de mogelijkheid om hem rustig op de foto te zetten en dan probeer ik altijd te zoeken naar een beeld waarin de omgeving ook een rol speelt. Het frisse groen van het riet vind ik hier zeker wat toevoegen.

Een goede reden om de familie van de ooievaars aan de soortenlijst toe te voegen. De foto bij dit nieuwsitem toont de ooievaar in zijn typische foerageer habitat.

Om te beginnen de familie van de klauwieren. De grauwe klauwier is een erg algemene vogel in Roemenië en ook de klapekster en kleine klapekster heb ik mooi kunnen fotograferen daar.

De foto is toegevoegd aan mijn soortenlijst, samen met een foto van een mannetje roodborsttapuit. Dit mannetje is gefotografeerd in Roemenië en kondigd een krote serie aan van vogelsoorten die ik in Roemenië heb gefotografeerd in de afgelopen jaren.

Een foto waarop je de libel van achter ziet is ook toegevoegd aan de soortenlijst.

Een tweede foto waarin de achtergrond kleur goed combineert met een ander vrouwtje is toegevoegd aan de soortenlijst.

Een aantal foto's is toegevoegd aan de soortenlijst.

Bij deze foto ben ik erg blij met de frisse uitlopers van deze spar die zowel een mooie ondergrond als een mooie achtergrond verzorgden.

Ik had het geluk dat ik op een mooie dag een groot aantal dieren zag uitsluipen en ik ze nog zonder kleur kon fotograferen. Ik heb ook twee foto's toegevoegd van een uitgekleurd exemplaar.

Samen met de fazant en de patrijs is de soort ook toegevoegd aan de soortenlijst.

Wat is april toch een prachtige maand!

*klik*

En het resultaat is: een groepje krokussen, gefotografeerd vanaf boven (want je bekijkt ze natuurlijkerwijs natuurlijk altijd vanaf boven), precies midden in het beeld, gemaakt met een groothoek lens en grote scherptediepte.

Hieronder staan een aantal keuzes bij het maken van een foto waar je over na kunt denken. Wanneer je eens de tijd neemt om er wat moois van te maken dan kun je van een groepje krokussen iets veel interessanters maken!

De 1e keuze is die voor een lens. Bij mijn foto heb ik gebruik gemaakt van mijn 150mm macro lens. Vergeleken met de groothoeklenzen die veel gebruikt worden is dat een mooie lange brandpuntsafstand.

Vervolgens is keuze 2 de invalshoek. Vaak is het het beste om op 'oog hoogte' van je onderwerp te komen, plat op de buik dus.

Keuze 3 is het gebruik van je diafragma / scherptediepte. Ik heb er voor gekozen om in plaats van f/8.0 of hoger te kiezen mijn lens eens wide-open te zetten op f/2.8.

Keuze 4 is portret of landschap formaat. Probeer hierbij eens te letten op de lijnen van je onderwerp. Een krokus heeft een staande vorm. Deze kun je recht doen door ook je foto deze vorm te geven.

En dan word het spelen, neem er vooral de tijd voor om te zoeken naar dat mooie beeld. Ik heb zeker twintig minuten op mijn buik gelegen en een vijftigtal platen gemaakt. Wanneer je zo weinig scherptediepte kiest is het zoeken naar onscherpe bloemen in de voorgrond die kleur toevoegen aan het beeld. Ik heb er voor gekozen wel een krokus die mooi in het midden stond als onderwerp te kiezen. Vanwege het doorschijnende karakter van de bloemblaadjes heb ik voor tegenlicht gekozen, zodat het licht door de bladeren de teerheid van het bloempje versterkt.

De tjiftjaf introduceert de familie van de zangers in de soortenlijst.

De blauwborst introduceert ook de familie van de vliegenvangers in de soortenlijst.

Naast de vink zijn ook de goudvink, groenling, putter en keep aan de lijst toegevoegd.

Ik heb geprobeerd wat originele opnames te maken. Bij onderstaande foto ben ik tevreden over de keuze voor tegenlicht en over de onscherpe herhaling in de achtergrond.

Ik heb de nodige tijd plat op mijn buik gelegen voor een groep krokusjes. Na allerlei composities en achtergronden uit te hebben geprobeerd is onderstaande foto het beste resultaat.

Normaal gesproken zijn slobeenden erg schuw, dus ik ben blij dat ik dit mannetje van dichtbij kon fotograferen met die mooie reflecties.

Het gebied bevat ook een wildpark waarin de dieren die vroeger in het wild daar voorkwamen in prachtige natuurlijke afzettingen houden. De schoonheid van het sneeuwrijke en heuvelachtige gebied is betoverend en levert prachtige mogelijkheden voor fotograferen.

De onderstaande bergbeek, die ik vanuit de beek zelf heb gefotografeerd vind ik zelf het beste beeld van het sprookjesachtige sneeuwlandschap.

Ik hoop dat deze foto van een casarca in vlucht in de smaak valt! De volgende update zal wel even duren.

Het onderstaande beeld van een krakeend op het ijs ben ik erg blij mee.

Ik kwam ook nog een mooi beeld tegen van de gehakkelde aurelia. Beide soorten zijn toegevoegd aan de soortenlijst.

Een goede reden om de reigerfamilie te introduceren in de soortenlijst. Twee algemene reigers zijn ook toegevoegd: de blauwe reiger en de grote zilverreiger.

Met de sneeuwgors introduceer ik de gorzen familie in mijn soortenlijst, en ook zijn broertjes de rietgors, geelgors en grauwe gors zijn toegevoegd.

Het lage standpunt, de structuur van de begroeiing en de verticale lijn door het beeld maken dit voor mij een mooi schilderachtig beeld.

De soorten die zijn toegevoegd zijn:

• Groot dikkopje
• Veenbesparelmoervlinder
• Azuurwaterjuffer
• Variabele waterjuffer
• Glassnijder
• Viervlek
• Gewone oeverlibel
• Beekoeverlibel

Dit leek mij een goed moment om een aantal vissende eendensoorten toe te voegen aan de soortenlijst. Vanaf dit moment is daar het nonnetje, de grote en de middelste zaagbek te vinden.

Het prachtige oranje op de flanken van een koperwiek komt mooi terug in de kleur van de bessen, vandaar de keuze voor onderstaande foto.

Op de tweede dag heb ik veel tijd gestoken in het fotograferen van de grote aantallen brandganzen en rotganzen. In de soortenlijst zijn onder deze soorten verschillende beelden te vinden. Zowel close-ups als overzichtsfoto's van de massale aantallen waarin deze ganzen fourageren.

Bij mijn eerste bezoek had ik voor het eerst van mijn leven een roodhalsgans gezien en gefotografeerd. Het dier was erg ver weg en liep tussen de brandganzen. Bij mijn tweede bezoek heb ik met veel geduld een ander exemplaar op een afstand van ongeveer 25 meter kunnen fotograferen, dit maal tussen brandganzen.

Beide foto's hebben zo hun charme, vandaar dat ik zowel een close-up als een overzichtplaat van deze prachtig getekende en vrij zeldzame gans heb toegevoegd aan mijn soortenlijst.

Met deze bijzondere ganzensoort zijn ook een aantal foto's toegevoegd van algemenere soorten: de kolgans en de canadese gans.

De beste foto vind ik zelf het onderstaande baardmannetje die met tegenlicht gefotografeerd is.

Ik heb de bruine winterjuffer toegevoegd aan mijn insecten galerij en voor mij is het ook een nieuwe soort in de soorten lijst.

Dat het maar een prachtig, beeldrijk jaar mag worden! Ter inspiratie daarvan heb ik ook een nieuw artikel geplaatst over het gebruik van de drijvende schuilhut.

Groetjes!
Johannes

Drijvende schuilhut? Yes, het is mijn nieuwste middel voor vogel fotografie. Het is een soort drijvend platform waar een schuilhutje overheen staat. Zelf loop ik dan in een waadpak, onder dat schuilhutje door het water. Het plateau heeft een U vorm, zodat ik in de uitsparing kan lopen.

Van buiten ziet er dan zo uit:

Het hutje is zelf gebouwd. In de basis is het een vrij eenvoudige constructie: een houten plaat waar de uitsparing uit is gezaagd, een paar lagen piepschuim eronder gelijmd voor het drijfvermogen, 4 metalen pennen in de hoeken waar een elektriciteitsbuis overheen gebogen word waar dan camouflage zeil overheen gaat. Daarop heb ik dan een rijstzak liggen waarop mijn camera met lens ligt, inclusief een hoekzoeker.

Hierdoor verander je voor vogels in een solide object, in plaats van iets dat op poten loopt en dus wel een roofdier moet zijn. Ten minste, dat is het idee. In de praktijk schrikt de schuilhut nog steeds wel vogels af en heb je veel geduld nodig wil je mooie foto's van dichtbij maken. Erg eenvoudig is het sowieso niet om te fotograferen met een drijfhutje. Je kunt niet langs het water parkeren, dus je loopt een paar keer van auto naar water met de buizen, het zeil, je lens, een rijstzak en natuurlijk het vlot zelf. Voor ik goed en wel in het water lig ben ik een half uur verder en je wilt het liefst voor zonsopkomst in het water liggen te wachten. Gelukkig is het winter en wordt het pas laat licht, want om 3 uur opstaan voor fotografie is ook geen pretje.

ik ben inmiddels een paar keer te water gegaan en had laatst voor het eerst goede kansen met een gezinnetje knobbelzwanen. Er was sneeuw beloofd, dus had ik vrij genomen om foto's te maken van vogels in de vallende sneeuw. Helaas bleef dit uit, maar toch heb ik wel mooie platen kunnen maken. Ik moest weliswaar eerst een paar meter door een dun laagje ijs heen breken, maar toen ik eenmaal op het open stuk zat was het raak. Waar de zwanen de vorige keren duidelijk uit de buurt van mijn hutje bleven was het ding opeens geaccepteerd en deden ze alsof ik er totaal niet was. Ik had ze op een gegeven moment zeker binnen 5 meter voor mijn hutje langs zwemmen. Best indrukwekkend, maar niet echt praktisch, dat is echt veel te dichtbij.

Gelukkig heb ik zeker een uur bij ze in de buurt gelegen met wisselende afstanden. Ze waren rustig aan het foerageren, wat inhoud dat de kop steeds onder water gestoken word en druipend weer omhoog komt. Het beste resultaat vind ik zelf deze foto vanwege het ijs dat je om hem heen kan zien en de houding van de vogel. Ook de kleuren van de vogel (ik vind zelf een jong een stuk mooier dan een volwassen exemplaar) komen weer terug in de achtergrond.

Meer foto's zijn te vinden in de drijvende schuilhut special in mijn portfolio.

Onderstaande foto is ook toegevoegd aan de drijfhut galerij.

Ook ben ik veel plezier beleeft aan de onderstaande drieteenstrandloper. Het is echt een feest deze vogeltjes tussen de golfen te zien rennen.

Naast dit landschapjes zijn er drie Texelse soorten aan de soortenlijst toegevoegd: de bergeend, de rotgans en de brandgans.

Zowel landschappen als vogelfoto's zijn goed gelukt, dus bij deze een heel aantal eenden platen erbij: Er zijn nieuwe foto's aan de soortenlijst toegevoegd bij de smient, de slobeend en er zijn twee nieuwe soorten toegevoegd: de eidereend en de brilduiker.

Onderstaande foto van brilduiker vrouwtjes in vlucht ben ik blij mee.

Onderstaande grauwe gans in vlucht vind ik erg mooi vanwege het sobere kleurenpalet

Tijd dus om mijn mooiste winterfoto's van witte landschappen, vogels in de sneeuw en rijp toe te voegen aan mijn portfolio in een nieuwe galerij.

Dit mannetje is in het laatste licht gefotografeerd.

Mijn persoonlijke favoriet is deze jonge zwaan waarbij je het ijs nog kunt zien.

Ik ben erg tevreden over de reflecties en sfeer in de volgende plaat.

Dit mede omdat ik hiermee een aantal nieuwe foto's kan tonen die zeker een plekje op mijn site verdienen.

Vandaag de zwanen, met als topper deze knobbelzwaan in vlucht.

Gelukkig blijft er daardoor weer meer tijd over om mijn fotoarchief op orde te brengen. Het geeft me de mogelijkheid om ook mijn soortenlijst uit te breiden.

Vandaag heb ik onderstaande sleutelbloemvlinder toegevoegd en ook het staartblauwtje, de knoopkruidparelmoervlinder en het oostelijk resedawitje.

De eerste is het roodstreephooibeestje. Ook het gewone hooibeestje en het koevinkje uit dezelfde familie zijn toegevoegd.

Van de porseleinzwam heb ik geprobeerd een abstracte foto te maken. Het zachte karakter en het lijnenspel maakt het voor mij een portfolio plaat.

Onderstaande foto is vorig jaar genomen langs de IJssel.

Over beelden van dit laatste onderwerp ben ik aan het nadenken geslagen en ben ik op zoek geweest naar mooie omstandigheden. Onderstaande foto vind ik een goed voorbeeld van een foto die net even meer is dan een standaard paddenstoel: ik was specifiek gaan zoeken naar paddenstoelen die in mos stonden voor een mooi groen kleurtje in de omgeving. Dit om eens wat anders te laten zien dan de vele paddenstoelen die logischerwijs tussen de gevallen bladeren worden gevonden. Je moet natuurlijk het geluk hebben dat je zo'n mooie paddenstoel vind waar een kleinere onder staat, maar tegelijk is dat ook een kwestie van er op uit gaan en goed zoeken naar goede kansen.

Bij deze foto kwam dus nog wat geluk kijken, maar onderstaande vliegenzwam in de regen is volledig gepland: Ik wilde graag een foto van een vliegenzwam maken. Maar als meest gefotografeerde paddenstoel moet er wel wat bijzonders aan zijn. Dus ben ik aan het denken geslagen en bedacht ik me dat het dan een paddenstoel in de regen moest worden. Alleen tijdens een flinke plensbui is het aardedonker en regen komt niet goed uit met een sluitertijd van minder dan 1/100e omdat de strepen dan te lang worden. Vandaar dat ik er aan dacht om het te doen tijdens zo'n locale stevige plensbui, waarbij direct de zon er al weer doorkomt. Zo kon ik het zonlicht ook gebruiken om de regendruppels op te lichten in een tegenlicht opname. De omstandigheden moeten dan wel erg goed meewerken.

Dus heb ik in de buurt van het werk een goede plek opgezocht voor paddenstoelen. (Vlak bij het werk is een prachtig plekje, dus daar heb ik weer geluk) Toen ik er een had gevonden die net uit de grond kwam (ik wist dat ze de dag nadat ze als ronde bol uit de grond komen een mooie bolle hoed hebben) ben ik de dag daarop terug gegaan. De weersvoorspellingen waren goed, maar tegen de tijd dat ik kon fotograferen (na werktijd) was het droog en zonnig. Ik had al verwacht dat die perfecte omstandigheden niet zo makkelijk zouden meewerken, dus heb ik ervoor gekozen om dat geluk af te dwingen door het na te bootsen. Ik had 4 kartonnen bekertjes meegenomen, waarvan ik in 2 gaatjes had geprikt. De camera op statief gezet en op de timer. Een probleem: ik wilde graag een sluitertijd van rond de 1/200e om de 'regen' er goed op te krijgen, maar zelfs in de zonnige omstandigheden haalde ik op 2.8 onder de bomen die sluitertijd niet. Dus is de onderstaande foto genomen op ISO 800. Op mijn camera levert dat helaas al een hoop ruis op, maar gelukkig is er goede software om dat te verwijderen. Vervolgens in een sloot in de buurt de 2 bekertjes met gaatjes in de goede bekertjes gezet en vol geschept met water. De camera 10 seconden laten aftellen en vlak voor tijd de bekertjes met gaatjes uit de bekertjes getrokken en boven de paddenstoel gehouden.

Dat ongeveer dertig keer gehaald met ondertussen steeds terugkijken, camera wat bijstellen om achtergrond en tegenlicht goed te krijgen, wat spelen met iso, diafragma en sluitertijden, wat gespeeld met de hoogte van de bekertjes. Uiteindelijk was ik erg tevreden over het resultaat.

Mijn trots, gefotografeerd in de afgelopen week, is onderstaande vliegenzwam in de regen.

Ik heb er een eervolle vermelding voor gekregen.

De jury schreef het volgende:
Geweldige landschapsplaat. Mooi vergezicht. Het thema van deze wedstrijd is religieus erfgoed. Als de wedstrijd rond landschapsfotografie was geweest, dan hadden we deze foto vast de eerste prijs gegeven.

Met deze galerij komt onderstaande vossenplaat voor het eerst op mijn website.

Onderstaand het stukje dat grasduinen heeft geschreven over mijn site.

The combinatie van de vogel, de houding en het winterlandschap maken hem voor mij de moeite waard.

Op dit moment staan vooral de soorten uit mijn portfolio in het overzicht, maar hij zal in de komende periode nog uitgebreid worden met een heel aantal nieuwe soorten.

Ik heb wat moeten zoeken, maar ben nu erg tevreden met deze bandheidelibel.

Gelukkig heb ik op de valreep nog een mooie soort weten vast te leggen: de zilveren maan. Een prachtige parelmoervlinder.

Genoeg reden om de vorige geelvlekheidelibel te vervangen door deze:

De reden waarom dit argument voor mij totaal niet meeweegt is dat ik alle tijd heb voor het 'gepruts' met statief. Het overgrote deel van mijn foto's is namelijk vlak na zonsopkomst genomen. En omdat het 's nachts flink afkoelt (ik houd altijd de weerberichten in de gaten als ik van plan ben er vroeg uit te gaan) zijn veel insecten vroeg in de ochtend nog niet in staat om te vliegen. Ze moeten nog opwarmen. En dat geeft je dan dus alle tijd om er eens goed voor te gaan zitten en in alle rust je statief neer te zetten. Bijkomend voordeel is dat je de tijd hebt om te experimenteren met dichtbij, veraf, staand en liggend formaat, je kunt er zelfs omheen lopen en een tegenlicht opname maken. Een storende grasspriet die de aandacht opeist achter je onderwerp? Een schaartje behoort tot mijn standaard uitrusting als ik 's ochtends vroeg op pad ga. Als mensen twijfelen over de ethiek hiervan: regelmatig fotografeer ik bijvoorbeeld blauwtjes in heidegebieden. In die heidegebieden lopen vaak grote grazers rond die flink wat afgrazen en platstampen, dus voor mij genoeg reden om me niet schuldig te voelen als ik wat grassprietjes wegknip in de achtergrond. Wel vind ik het wel ontzettend belangrijk dat je niet doorslaat in het wegknippen van zaken in de achtergrond. Een volledig egaal achtergrondje laat je onderwerp mooi uitkomen, maar is misschien toch niet helemaal gewenst. Mijn vorige artikel gaat daar uitgebreider op in.

Nu moet ik zeggen dat een rondfladderende vlinder een stuk meer opvalt dan een dichtgevouwen beestje dat ergens stil aan een plantje hangt. Het vereist dus wel een stuk ervaring en geduld om de verschillende beestjes te vinden. Vooral ook omdat veel vlinders een goede schutkleur hebben wanneer ze hun vleugels dichtvouwen. Een parelmoervlinder bovenop een graspluim lijkt als je niet goed oplet net op de top van de pluim. Mijn tip hiervoor zou zijn om overdag eens te zoeken naar plekken waar veel insecten rondvliegen. Zoek in de buurt eens langs de slootranden naar libellen. Als je ze overdag kunt vinden kun je hun gedrag analyseren: blijven ze op dezelfde plek rondhangen? Vaak gebruiken libellen steeds dezelfde tak als uitvalspositie voor de jacht en met wat geluk kun je de volgende ochtend op de plek waar je hem veelvuldig hebt gezien hem ook op zijn slaapplek verrassen. Je moet wel op de juiste plekjes leren zoeken, want waar sommige soorten altijd in een topje hangen, moet je voor anderen weer lager bij de grond zoeken. Ook dat is een kwestie van oefening en ervaring.

Dus mocht je zin krijgen om het eens te proberen: let op het weerbericht en kijk naar een heldere nacht waarin de temperatuur flink zakt. Je hebt dan grote kans op dauwvorming en je hebt de tijd om de beestjes te fotograferen. Dat het allereerste zonlicht op je onderwerp ook positieve aspect is van het vroege fotograferen lijkt mij voor zichzelf spreken. En ook daar is juist je statief weer onmisbaar: voor macro fotografie wil je vaak je diafragma flink knijpen omdat je scherptediepte erg beperkt is. Maar iso 250, in combinatie met F8 en het allereerste licht levert sluitertijden van 1/30e op. Dat houd je met een 150 millimeter lens vanuit de hand niet scherp. Mijn pittigste voorbeeld is deze foto, waarin ik op 1/6e zat en op F11. Dankzij mijn statief haarscherp.

Detail uit de vorige foto:

Wanneer je op populaire natuurfotografie fora rondkijkt zul je erg veel portretten zien van dieren. De uitdaging van de meeste leden lijkt te zijn om een dier zo scherp en groot mogelijk te portretteren. De hoeveelheid detail en scherpte van zo'n close-up is vaak indrukwekkend. Vogels staan er zo scherp op dat ieder veertje te tellen en de schubjes op vlindervleugels of facetten op libellenogen zijn duidelijk herkenbaar. Dat maakt het voor velen tot perfecte foto's.

Technisch is het erg knap. Er zit veel uitdaging in het maken van dergelijke beelden en het zijn goede foto's. Maar als je er over nadenkt, is het eigenlijk ook wel saai. Elke foto die online komt is een variatie op het thema 'een beessie op een stokkkie'. En als je niet geïnteresseerd bent in soorten dan zijn ook veel van de foto's gelijk. Het beeldvullende laat weinig ruimte over voor creativiteit. Qua compositie valt er weinig te spelen, zolang je zorg dat het beestje meer ruimte voor dan achter zich heeft is het goed.

Tot voor kort was ik ook vooral bezig om libellen en vlinders zo scherp mogelijk te fotograferen. Hoe rustiger en strakker de achtergrond, hoe beter het beestje uitkomt. De laatste tijd probeer ik meer te spelen met de leefomgeving van het beestje en daarmee wat toe te voegen. Ik zoek naar lijnen en probeer van iets verder af creatieve composities te maken. Tegelijk gaat een foto daardoor meer vertellen over het dier en zijn leefomgeving.

Zie tonen de volgende foto's meer van de leefomgeving van de onderwerpen.

Heideblauwtje op struikheide.

Natuurfotografie verandert dan ook van een technische registratie tot meer een vorm van kunst. Zoals het schilderen met scherptediepte en kleur:

Schilderen met scherptediepte.

Maar natuurlijk ben ik op zoek gegaan naar de vlinder. Een uur later had ik er nog geen een gevonden en leek het inderdaad een vruchteloos ochtendje te zijn. Gelukkig hield ik terwijl ik weer richting auto liep mijn ogen goed open en vond ik toch nog een heel afgevlogen exemplaar. Normaal gesproken vind ik vooral verse beestjes echt heel mooi, maar bij deze versleten blauwe kleuren moest ik denken aan de titel van een liedje: 'That old pair of jeans'. En ik moet zeggen dat ik deze versleten vlinder eigenlijk meer karakter vind hebben dan een vers exemplaar. En vanwege het gebrek aan zon vind ik de kleuren denk ik nog mooier uitkomen dan wanneer ik wel zon had gehad. Dus al met al kunnen een aantal negatieve aspecten toch onverwachts tot een mooie foto leiden!

Het leek me een leuke kans om mijn ervaringen te delen en een groter publiek te bereiken met mijn fotografie. Vandaar dat vandaag mijn eerste blog is verschenen onder de titel 'Meer dan een beessie op een stokkie'.

Binnenkort zullen mijn blogs ook hier te lezen zijn.

Aangezien ik erg kritisch moet kiezen heb ik de volgende close-up van een steenrode heidelibel toegevoegd aan mijn portfolio:

Een goede reden dus om een nieuwe gallery te introduceren: de drijvende schuilhut.

Ik hoop hem in de loop van de tijd nog uit te kunnen breiden en kijk uit naar de winterperiode waarin er weer veel eenden en ganzensoorten komen overwinteren in Nederland.

Mijn drijvende schuilhutje is ook de aanleiding geweest om een nieuwe pagina op te nemen over de spullen die ik gebruik en de manier waarop ik werk.

Wat nog eens extra leuk was is dat ik ook veel heideblauwtjes heb gevonden. Twee leenden zich erg goed voor een foto waarin het vlindertje minder beeldvullend is. Zuring heeft prachtige kleuren en werkt erg leuk als het langzaam wegloopt uit je scherptediepte. De kleuren en het schilderachtige van de zuringbloemetjes maken dit tot een van mijn favoriet platen.

Als je dan ook nog een heideblauwtje in zijn natuurlijke omgeving vind waarbij drie sprietjes parmantig op rij staan en een blauwtje bovenop het hoogste sprietje zit dan is het weer een succesvol weekje geworden.

Met moeite heb ik een paar foto's weten uit te kiezen die ik kon vervangen, zodat de lijst met foto's niet al te groot groeit.

Een goed moment dus om mijn nieuwe website te lanceren, nu ik erg actief bezig ben met natuurfotografie.

Ik hoop dat u deze site met veel plezier bezoekt en mocht u een vraag of opmerking hebben, neem dan gerust contact met me op.

Met vriendelijke groet,
Johannes